Απαλλάξου απ’ τις κακές συνήθειες με τη δύναμη του μυαλού σου

Όλοι θέλουμε ν’ απαλλαγούμε από τις κακές μας συνήθειες και να ζήσουμε μια καλύτερη ζωή. Όσοι βέβαια το έχουμε προσπαθήσει, ξέρουμε πολύ καλά πόσο δύσκολο είναι ν’ απαλλαγούμε απ’ αυτές.

Οι συνήθειες είναι μέρος της καθημερινότητας μας και κατ’ επέκταση ολόκληρης της ζωής μας. Ο εγκέφαλός μας είναι προγραμματισμένος να λειτουργεί ασυνείδητα, έτσι όταν κάποιος πχ. τρώει τα νύχια του συνήθως δεν το κάνει επειδή το θέλει, αλλά γιατί έτσι έχει συνηθίσει.

Πολλές φορές, οι «κακές» συνήθειες συνδέονται με την ευχαρίστηση, κάτι που μας δυσκολεύει ακόμα περισσότερο στο να τις κόψουμε, όπως πχ. το κάπνισμα. Υπάρχουν όμως και καλά νέα! Οι συνήθειες λειτουργούν σύμφωνα με το πρότυπο συμπεριφοράς που ακολουθούμε, έτσι αν αλλάξουμε το πρότυπο μπορούμε ν’ αλλάζουμε και τις συνήθειες μας.

Πώς δημιουργούνται οι συνήθειες;

Σύμφωνα με νευροεπιστήμονες του πανεπιστημίου MIT, μια μικρή περιοχή του προμετωπιαίου φλοιού του εγκεφάλου μας, στην οποία συντελείται το μεγαλύτερο μέρος των σκέψεων και προγραμματισμών, είναι υπεύθυνη για τον στιγμιαίο έλεγχο των μηχανισμών που ενεργοποιούνται ανά πάσα στιγμή. Μια επιστημονική μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο Proceedings of the National Academy of Sciences, διατυπώνει το συμπέρασμα ότι παρόλο που οι συνήθειες μπορεί να είναι βαθιά ριζωμένες στα κέντρα διαχείρισης του εγκεφάλου, έχουμε τη δυνατότητα να τις απενεργοποιήσουμε ανά πάσα στιγμή.

Όταν μία συμπεριφορά γίνει αυτόματη, το τμήμα λήψης αποφάσεων του εγκεφάλου μπορεί να εισέλθει σε κατάσταση «ύπνου» κι έτσι, να μην έχουμε συνειδητότητα/επίγνωση αυτής της συμπεριφοράς. Όσο επαναλαμβάνουμε μία συμπεριφορά, ξανά και ξανά, τόσο πιο εύκολο είναι για τον εγκέφαλο να δημιουργήσει ένα πρότυπο λειτουργίας, αυτοματοποιώντας την συγκεκριμένη συμπεριφορά, για την επόμενη φορά. Για παράδειγμα, εάν πατήσεις την αναβολή στο ξυπνητήρι του κινητού σου για τέσσερις μέρες συνεχόμενα μέσα στην εβδομάδα, ο εγκέφαλός σου αυτόματα/ασυνείδητα, θα επαναλάβει αυτή την ενέργεια την επόμενη φορά που θα χτυπήσει το ξυπνητήρι!

Γιατί είναι τόσο δύσκολο ν’ απαλλαγούμε από τις κακές συνήθειες;

Αν προσπαθείς να κόψεις τα βραδινά σνακ, είναι προτιμότερο ν’ αντικαταστήσεις τη συνηθισμένη ρουτίνα σου πίνοντας ένα ζεστό ρόφημα την ώρα που παρακολουθείς τηλεόραση, απ’ το να παλεύεις με την επιθυμία για «μασούλημα» καθ’ όλη τη διάρκεια της νύχτας. Ο εγκεφαλικός φλοιός, δεν ξεχνά εντελώς τις παλιές πρακτικές, αλλά ευνοεί τις νέες συνήθειες έναντι των παλαιών.

Σε αυτή την ομιλία TED, ο ψυχίατρος Judson Brewer συζητά τη σχέση ανάμεσα στην ενσυνειδητότητα και τον εθισμό. Αυτό που υποστηρίζει είναι ότι ο εγκέφαλος ακολουθεί ένα μοτίβο: ερέθισμα, συμπεριφορά, και τέλος ανταμοιβή. Εάν τρώγοντας ένα γλυκό αισθανθήκατε καλύτερα την τελευταία φορά που είχατε κακή διάθεση, σκεφτείτε ότι ο εγκέφαλός σας λέει: «Την επόμενη φορά που θα νιώσεις άσχημα, φάε κάτι που θα σε κάνει να αισθανθείς ευχάριστα και θα είμαστε καλά!». Το ίδιο συμβαίνει με το κάπνισμα, που ενώ ο νους μας γνωρίζει ότι μας κάνει κακό, το σώμα επιδιώκει την ανακούφιση ενός τσιγάρου σε συναισθηματικά φορτισμένες στιγμές, προσφέροντας ένα αίσθημα απόλαυσης.

Συνεχίζοντας την ομιλία του ο Judson Brewer, θέτει ένα άλλο ερώτημα: «Τι θα συμβεί, εάν με πρόθεση αξιοποιήσουμε, την φυσική διαδικασία μάθησης μέσω ανταμοιβής του εγκεφάλου;». Αυτό που διαπίστωσε στην έρευνά του ήταν ότι όταν οι συμμετέχοντες, είχαν «περιέργεια και συνειδητότητα» τη στιγμή που κάπνιζαν, οδηγήθηκαν στην διαπίστωση ότι το τσιγάρο έχει απαίσια γεύση και δυσάρεστο άρωμα. Ο προμετωπιαίος φλοιός του εγκεφάλου αντιλαμβάνεται ότι δεν πρέπει να καπνίζεις ή να τρως χωρίς μέτρο και θέλει να σε βοηθήσει να ελέγξεις την συμπεριφορά σου, αλλά αυτό το μέρος του εγκεφάλου «παγώνει» όταν βρισκόμαστε κάτω από κατάσταση στρες. Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο εύκολα επιστρέφουμε στις κακές μας συνήθειες.

Η ενσυνειδητότητα μας δείχνει αυτό που συμβαίνει σε πραγματικό χρόνο, έτσι ώστε να μπορούμε ν’ αξιολογήσουμε τις ενέργειες/συμπεριφορές μας, αδρανοποιώντας παλιές συνήθειες και δημιουργώντας νέες. Επίσης, η ενσυνειδητότητα που εμπεριέχει την προσέγγιση της «φιλικής περιέργειας» λειτουργεί ως ένα είδος «ανταμοιβής» για τον εγκέφαλο. Η περιέργεια, μπορεί να σε κάνει να συνειδητοποιήσεις ότι αισθάνεσαι ανήσυχος ή αγχωμένος. «Όταν φέρνουμε την περιέργεια στην εμπειρία μας, βγαίνουμε έξω από παλιές αυτόματες/αντιδραστικές συνήθειες βασισμένες σ’ ένα μείγμα φόβου κι ανασφάλειας, και εισερχόμαστε στην κατάσταση του παρατηρητή», υποστηρίζει ο Judson Brewer στην ομιλία του.

Τι σου προτείνουμε να κάνεις για να κόψεις τις κακές συνήθειες:

  1. Εστίασε σ’ αυτά που θέλεις ν’ αλλάξεις.
  2. Αναγνώρισε αυτό που πυροδοτεί κάθε κακή συνήθεια κι αντιμετώπισέ το.
  3. Αντικατέστησε κάθε κακή συνήθεια με κάποια καλή.
  4. Ζήτα βοήθεια από τους δικούς σου ανθρώπους ή κι – ακόμα καλύτερα – από ειδικούς.
  5. Προσπάθησε σκληρά να τηρείς το πρόγραμμα που εσύ ο ίδιος θα θέσεις στον εαυτό σου, προκειμένου ν’ απαλλαγείς από την όποια κακή συνήθεια.

Τέλος, μη ξεχνάς το πιο σημαντικό: οι συνήθειες εναρμονίζονται με το μυαλό μας και χρειάζονται κάποιο χρονικό διάστημα μέχρι να επαναπρογραμματιστούν στον εγκέφαλο, γι’ αυτό αν θες να δεις αποτελέσματα θα πρέπει να έχεις μεγάλη υπομονή και κυρίως επιμονή!